۲۹ شهریور ۱۳۹۷ ساعت: ۵:۳۱
خانه > چهره ها > اشخاص مذهبی > روحانیون > شیخ محمد رضا مظفر (علامه)

شیخ محمد رضا مظفر (علامه)

دنیای اطلاعات: شیخ محمد رضا مظفر متولد ۱۲۸۳ هجری شمسی ؛وفات ۱۳۴۲، معروف به علامه مظفر، از علمای شیعی اهل عراق در قرن ۱۴ هجری که به سبب تلاشهای اصلاحگرایانه بسیارش در شیوه تدریس حوزه وی را احیاگر حوزه نجف در قرون اخیر نام نهادند.

زندگینامه

در جنوب شرقى نجف اشرف و در محله “براق”، منزل “آیت الله شیخ محمد رضا مظفر” واقع بود، پنج ماه پس از درگذشت شیخ، در پنجم شعبان سال ۱۳۲۲ ق (۱۲۸۳ ش) آخرین فرزند او دیده به جهان گشود و محمد رضا نامیده شد.
مادر محمد رضا دختر علامه شیخ عبدالحسین طریحى است و او در دامان آن زن با فضیلت و با سرپرستى برادر بزرگش “شیخ عبدالنبى مظفر” رشد کرد پس از درگذشت “شیخ عبدالنبى” برادر دیگرش “شیخ محمد حسن” سرپرستى او را به عهده گرفت.
علامه مظفر تلاش خود را برای اصلاح شیوه های تدریس علوم بخصوص حوزوی انجام داد و با تأسیس مراکز مهمی این خواسته خود را جامه عمل پوشاند.

شیخ محمد رضا مظفر

علامه مظفرتولد: ۱۲۸۳ شمسی
محل تولد: نجف اشرف – محله براق
وفات: ۱۳۴۲ شمسی

وی شاگردان بزرگی نیز تربیت نمود و آثار گرانقدری را از خود برجای گذاشت. آیت الله شیخ محمدرضا مظفر در شانزدهم ماه مبارک رمضان سال ۱۳۸۳ ق (۱۳۴۲ ش)، در سن ۶۲ سالگى وفات نمود. پیکر مطهر او با حضور مراجع بزرگ، علما و مردم تشیع شد و در مقبره خانوادگى واقع در جاده کوفه، در کنار مرقد برادرش شیخ محمد حسن مظفر به خاک سپرده شد.

نسب و خاندان

محمد رضا از خاندان علمى و ادبى بنام و معروف شیعى موسوم به آل مظفر برخاسته است. این خاندان از نیمه سده دوازده قمرى در حوزه نجف اشرف شناخته شد و چهره هاى نامدار آن در عرصه هاى متعدد و رشته هاى متنوع علوم اسلامى درخشیدند.

مدارج تحصیلی و اساتید

محمد رضا پس از فراگیرى خواندن و نوشتن، در سیزده سالگى راهى مکتب علوم دینى شد و به آموختن مبانى و اصول ادبیات عرب پرداخت و در این مقطع از استاد شیخ محمد طه حویزى بسیار بهره برد. او سپس با عزمى راسخ دوره سطح فقه و اصول را سپرى کرد و آنگاه در جلسات دروس عالى این دو علم و همچنین حکمت و فلسفه و عرفان که از سوى اساتید بنام ذیل تدریس مى شد، حاضر گشت:
شیخ محمد حسن مظفر (شیخ محمد رضا به همراه برادر دیگرش شیخ محمد حسین در درس برادر بزرگشان شرکت مى کردند)
میرزا محمد حسین نایینى
شیخ آقا ضیاء الدین عراقى
میرزا عبدالهادى شیرازى
سید على قاضى طباطبایى
شیخ محمد حسین اصفهانى
محمد طه حویزى

از بین اساتید ایشان شیخ محمد حسین اصفهانى را مى توان از معماران بزرگ علمى شیخ محمد رضا دانست که در شکل دهى شخصیت او تأثیر بسیارى داشت، بدان حد که خط مشى اصولى، فقهى و فلسفى او بیشتر متأثر از دیدگاههاى این استاد است احترام و تجلیل فراوان مظفر از مقام شیخ محمد حسین گواه ارتباط تنگاتنگ و علاقه بى حد اوست.

اخذ درجه اجتهاد

سرانجام پس از تلاش پى گیر، حضور در محفل اساتید فن و امداد پروردگار، شیخ محمد رضا به مقام اجتهاد رسید و حضرات آیات شیخ محمد حسین اصفهانى، شیخ محمد حسن مظفر و سید عبدالهادى شیرازى اجتهاد او را گواهى کردند.
مظفر در سیر کسب دانش، علاوه بر علوم دینى به فراگیرى دانشهایى چون حساب، هندسه، جبر، هیئت و عروض روى آورد و در ۲۱ سالگى کتابى در علم عروض به رشته تحریر درآورد.

تدریس و تربیت شاگردان

شیخ محمد رضا مظفر در کنار تحصیل، مطالعه و تحقیق، به تدریس معارف حوزه علمیه اشتغال داشت و نخست به تدریس کتاب مکاسب (در فقه) و رسائل (در اصول) پرداخت و آنگاه به تدریس دوره خارج فقه و اصول اهتمام ورزید. او همچنین فلسفه اسلامى را به طالبان این فن آموخت و از آن جمله کتاب اسفار ملاصدرا را در منزل خود تدریس مى کرد.
استاد مظفر در دوره حیات علمى خود، دانش پژوهان بسیارى را در سایه تربیت و تدریس قرار داد و آنان را با معارف دین آشنا ساخت اسامى برخى از شاگردان وی را – چه در داخل منتدى النشر و دانشکده فقه و چه بیرون از آن – مرور مى کنیم:
شیخ احمد قبیسى
شیخ احمد وائلى
سید جواد شبر
شیخ جواد قسام
سید حسین خرسان
شیخ صالح آل شیخ راضى
سید عبدالکریم قزوینى
شیخ عبدالهادى فضلى
سید عبدالهادى محسن حکیم
شیخ غلامرضا عرفانیان
دکتر سید محمد بحر العلوم
سید محمد تقى طباطبایى تبریزى
سید محمد جمال هاشمى
شیخ محمد حسن طریحى
سید محمد حسن قاضى
سید محمد صدر
شیخ محمد على ایروانى
شیخ محمد على تسخیرى
شیخ محمد مهدى آصفى
دکتر محمود بستانى
دکتر محمود مظفر
سید مرتضى حکمى
سید هادى فیاض
شیخ یونس مظفر
و..

احیاگر حوزه نجف

با یک نگاه کوتاه به حیات علامه مظفر، مى توان به وجود دو دوره و مقطع فکرى و علمى در زندگى او پى برد:
دوره اول شامل یادگیرى، مطالعه، تحقیق و تدریس به شکل متداول حوزه، همچون حضور و برپایى بحثها و درسهاى مختلف و نیل به مقام اجتهاد و گام نهادن در مسیر مرجعیت بود.
دوره دوم عبارت است از فداکردن موقعیت سنتى حوزوى و روى آوردن به تلاش و کوشش در پى اصلاح حوزه با استفاده از شیوه هاى بهینه آموزش، تدریس، تألیف و…
به اعتراف بسیارى از شخصیتهاى علمى و دینى، اگر آیت الله مظفر سرمایه عمر خود را در پى اصلاح حوزه نمى گذاشت، بى شک یکى از مراجع تقلید مى بود.
استاد مظفر اوضاع حوزه نجف را از همه جوانب تحت مطالعه درآورد و نواقص آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد ولى با این حال مى دانست که تنها بررسى مشکل، درد را دوا نمى کند و باید در عمل کوششهاى صادقانه و خالصى را در راه جبران این نواقص و حل این نارساییها صورت داد.
در سال ۱۳۴۹ ق، هنگام هجوم فرهنگى کتابهاى دشمنان، او به همراه شیخ محمد جواد حجامى، شیخ محمد حسین مظفر، سید على بحرالعلوم، شیخ على ثامر و تعدادى دیگر به منظور تأسیس جمعیتى براى نشر و تألیف تلاش کرده و نشستهاى متعددى را بر پا نمودند و به ابتکار این جمع، علامه شیخ محمد جواد بلاغى به تألیف و تفسیر آلاء الرحمن پرداخت، البته این تمام نتیجه حرکت مورد نظر بود.
برنامه ها و فعالیتهاى اصلاحى علامه نام او را در زمره یکى از احیاگران عصر حاضر، در تاریخ کهن حوزه علمیه نجف اشرف جاودان ساخت، اقدامات اصلاحى آیت الله مظفر به قرار ذیل است:

جمعیت منتدى النشر

این نهاد – که در سال ۱۳۵۳ ق مجوز تأسیس را دریافت کرد – بهترین وسیله براى تحقق اهداف اصلاحى در پى نشر فرهنگ دینى و ایجاد روح اسلامى در مردم و استحکام اخلاق بود.
آیت الله مظفر و همفکران دیگر او، خطر تهاجم فرهنگى غرب را بهنگام شناخته و به سرعت جوانان را دریافتند و براى در امان ساختن آنان از شبیخون دشمن، ایشان را در زیر چتر اندیشه هاى اسلامى جاى دادند و مراکز عالى آموزشى را تأسیس کردند
در ماده ۴ اساسنامه جمعیت چنین آمده است :
اهداف منتدى النشر عبارت است از عمومیت دادن فرهنگ اسلامى و علمى، و اصلاح اجتماعى به وسیله نشر، تألیف، آموزش وبا استفاده از شیوه هاى مشروع
محمد رضا مظفر ریاست این جمعیت را به عهده داشت و حمایت آیت الله العظمى سید ابوالحسن اصفهانى از این نهاد نوپا بسیار راهگشا بود.

تأسیس دانشکده

آیت الله مظفر در سال ۱۳۵۵ ق به دنبال تحقق اهداف جمعیت منتدى النشر، یک مدرسه عالى علوم دینى و به عبارتى دانشکده اجتهاد را تأسیس کرد و در دوره اول چهار ماده درسى همچون فقه استدلالى، تفسیر، علم اصول و فلسفه به دانش پژوهان ارائه مى شد علامه شیخ محمد جواد بلاغى، شیخ عبدالحسین دشتى و شیخ عبدالحسین حلى از اساتید این دانشکده بودند.

مدارس منتدى النشر

تأسیس مدارس “منتدى النشر” گام بعدى استاد مظفر بود که با استقبال بزرگان حوزه نجف و خاندانهاى مشهور این شهر مواجه شد و این اقبال عمومى در توسعه اش کار گشا بود. در این مدارس، در طول چند دهه، مقاطع تحصیلى ابتدایى، متوسطه (ثانویه) و پیش دانشگاهى (اعدادیه) دایر بود و در مجموع دروس جدید با گرایش ترویج فرهنگ دینى آموزش داده مى شد.

دانشکده فقه

آیت الله مظفر در سال ۱۳۷۶ ق دانشکده فقه را در نجف اشرف تأسیس کرد و وزارت فرهنگ عراق در سال ۱۳۷۷ آن را به رسمیت شناخت. مواد درسى این دانشکده عبارت بودند از:
فقه امامیه، فقه تطبیقى، اصول فقه، تفسیر و اصول و مبانى تفسیر، حدیث و اصول حدیث (درایه)، علوم بیتى و روان شناسى، ادبیات و تاریخ ادبیات، جامعه شناسى، تاریخ اسلام، فلسفه اسلامى، فلسفه جدید، منطق، تاریخ جدید، اصول تدریس، نحو، صرف و یک زبان بیگانه.
شیخ محمد رضا خود در دانشکده به تدریس فلسفه اسلامى مى پرداخت و مجلات کتاب اصول الفقه را آماده مى کرد تا در دانشکده فقه تدریس شود او همچنین به سرپرستى دانشکده و نظارت بر کارهاى تألیفى آن مى پرداخت وى زندگى خود را بطور کامل در اختیار این مرکز علمى گذارد و به شجره جان و روان آن را مستحکم و پایدار کرد و همه تواناییها و امکاناتش را در این دانشکده بذل نمود.

تدوین کتابهاى درسى

در قرن اخیر جمعى از اندیشوران حوزه، تغییر برخى متون درسى و کوتاه کردن طول مدت آموزش را به منظور دستیابى سریع به اهداف متعالى پیشنهاد کرده اند و برخى از مصلحان نیز تحدید بناى علمى و تدوین کتابهاى روز آمد را – با توجه به حفظ عمق و اصالت مطالب آنها – وجهه نظر خود قرار داده اند که این تغییر و جایگزینى همواره با مقاومت برخى دیگر مواجه بوده است.
آیت الله مظفر در میان دو دوره سطح و خارج، دوره نخست را به دلیل نقص در موارد درسى و سبک تحصیل و تدریس – نیازمند اصلاح مى دانست و از این رو در پى تأسیس منتدى النشر و دانشکده فقه، تنظیم وضعیت آموزشى و افزودن متون آموزشى جدید را هدف کار خویش قرار داد تدوین کتابهاى المنطق، اصول الفقه و عقاید الامامیه یک نوسازى در نگارش کتابهاى درسى به شمار مى آید که هم اکنون دو کتاب نخست از متون درسى حوزه هاى علمیه بخصوص حوزه مقدس قم مى باشد.

ترمیم امر تبلیغ

استاد مظفر، خطابه و تبلیغ متداول در نجف را در شأن آن حوزه کهن نمى دانست، زیرا امروزه هیچ خطیبى بدون آگاهى از افکار زمان و مسائل و موضوعات علوم جدید از یک طرف و احاطه کامل به تعالیم و معارف اسلامى از فقه و تفسیر و حدیث و تاریخ از سوى دیگر نمى تواند رسالت اسلامى خود را در سطح عالى و وسیع انجام دهد او خطابه حسینى را یکى از مهم ترین وسائل تبلیغ مى شناخت و وضع موجود حوزه را رسا نمى دانست و افتتاح مؤسسه و مدرسه اى براى تربیت خطیب را یگانه راه نجات از آن نارسایى تلقى مى کرد.
گشودن دانشکده وعظ و ارشاد از آرزوهاى شیخ بود در سال ۱۳۶۳ ق مجموعه اى به ریاست خطیب برجسته عراق شیخ محمد على قسام و با نظارت آیت الله مظفر تشکیل شد و کار آزمایشى خویش را – قبل از افتتاح رسمى دانشکده – با برپایى یک کلاس آغاز کرد و درسهایى چون فقه، علوم عربى، اصول دین و اصول حدیث (علم درایه) در آن تدریس مى شد. مدت کوتاهى از عمر آن نگذشته بود که حملات پیاپى بر آن وارد آمد و اتهامات ناروایى بر آن زده شد، در حالى که این مؤسسه با اهدافى عالى و انگیزه اى مخلصانه تأسیس شده بود هدفى جز زدودن پیرایه ها نداشت؛ اما مصلحان همیشه در معرض اتهام اند و ناآگاهان سدى در مقابل اندیشه هاى آنها هستند.

آثار و تألیفات

آیت الله محمد رضا مظفر یکى از نویسندگان چیره دست و نامدار معاصر است که زیبایى تعبیر، رسایى متن، حسن انسجام و بیان جذاب همراه با استحکام مطالب و دقت نظر در نوشته هایش هویداست این امتیاز مرهون تلاشهاى دوران جوانى او در آشنا شدن با متون ادبى و ادبیات معاصر و ممارست بر روز آمد کردن تألیفاتش مى باشد بدان حد که آثار هم آمیخته دانش و ادبیات وى، عقل را اشباع مى سازد و عاطفه را آرامش مى بخشد.
ساده نویسى در مطالب علمى از هنرهاى ادبى اوست و آن بر بال قلم نشسته، شیفتگان علم را به آسمانهاى فلسفه و منطق و اصول و کلام پرواز مى داد و دانشهاى دقیق را به شیوه اى روان به ایشان عرضه مى کرد و بر خلاف دیگران که به شیوه سنتى انس داشتند، او مرحله جدید تدوین آثار اسلامى، با بهره گیرى از اسلوب نثر فنى جدید را به حوزه ارائه داد.

نوشته هاى ارزنده او عبارتند از:

اصول الفقه
عقاید الامامیه
المنطق
احلام الیقظه
تاریخ الاسلام
تتمه احلام الیقظه
حاشیه المکاسب
حریه الانسان و ارتباطها بقضاء الله
دیوان شعر
رساله عملیه فى ضوء المنهج الحدیث
الزعیم الموهوب السید ابوالحسن اصفهانى
السقیفه
شرح حال صدرالدین شیرازى (ملا صدرا)
شرح حال شیخ محمد حسن نجفى (صاحب جواهر)
شرح حال شیخ حسین اصفهانى
شرح حال مولا محمد مهدى نراقى
شیخ الطوسى مؤسس جامعه النجف
على هامش السقیفه
فلسفه ابن سینا
الفلسفه الاسلامیه
فلسفه الامام على(علیه السلام)
فلسفه الکندى
المثل الافلاطونیه عند ابن سینا
مجموعه اشعار (در کتاب شعراء الغرى)
مجموعه اى از رسائل در علم کلام
مذاکرات الشیخ
النجف بعد نصف قرن

از آیت الله مظفر مقالات متعددى – با نام صریح یا مستعار – در مجله هایى چون العرفان در صیدا، الدلیل، الهاتف و النجف در نجف، الکحلاء در عماره، المرشد العربى در لاذقیه، الفکر در بغداد و الرساله در مصر به چاپ رسید. ایشان همچنین مقدمه هایى بر آثار مکتوب دیگران نوشته اند.

مروری بر برخی آثار

دیوان اشعار علامه

استاد مظفر از جوانى به شعر روى آورد و جرقه هاى آغازین آن نزد شیخ محمد طه حویزى افروخته شد و در پرتو راهنماییهاى استاد به سرودن شعر پرداخت و بخوبى از عهده ظرافتها و نکات دقیق آن برآمد هر کس به سروده هاى او نظرى بنماید در آن فنون شعرى لطیف و ظریفى مى یابد و به افقهاى ادبى نوى برخورد مى کند.
در دیوان شعر ایشان، حدود پنج هزار بیت وجود دارد و برخى از سروده هاى استاد در بعضى از کتابهاى فاخر موجود است.

اصول الفقه

این اثر زیبا به حقیقت نوعى نوسازى در نگارش کتابهاى درسى دوره سطح محسوب مى شود و مؤلف فرزانه، آن را به منظور تدریس در دانشکده فقه نجف نوشته است نو آورى علمى، اتقان و عمق مطالب، اصول فقه را اثرى جاودان و ماندنى ساخته و استاد به منظور رفع خلاء موجود بین دو کتاب معالم و کفایه و با تاسى از ابتکار استاد خویش شیخ محمد حسین اصفهانى – در دسته بندى مباحث – آن را تنظیم کرده است.

عقاید الامامیه

این کتاب، مجموعه اى از عقاید اسلامى بر اساس روش اهل بیت علیهم السلام مى باشد که به صورتى فشرده و رسا تنظیم شده است، اثرى که از هرگونه پیچیدگى هاى رایج کتب کلامى عارى بوده و براى همگان در خور فهم است استاد پیشتر این مطالب را در سال ۱۳۶۳ ق در دانشکده دینى منتدى ارائه کرده بود و سپس آن را بدین نام و همچنین به نام عقاید الشیعه به چاپ رساند و هدف عالى او از نگارش آن تقریب بین مذاهب اسلامى بود.

المنطق

این اثر مجموعه درسهاى ارائه شده ایشان از سال ۱۳۵۷ ق در دانشکده منتدى النشر مى باشد و به عنوان متن مهم درسى جایگاهى ویژه را به خود اختصاص داده است.

فعالیتها و بینش سیاسی

آیت الله مظفر زندگى اش را تنها به فعالیتهاى فرهنگى و علمى حوزه محدود نساخت، بلکه اندیشه نافذش، مسائل و موضوعات اجتماعى و سیاسى جامعه و امت اسلامى را در نوردید و هر پدیده مهم را به دقت دنبال مى کرد بحرانها و مشکلات تحمیل شده بر مسلمانان، او را بیشتر تحت تأثیر قرار مى داد و استاد را به تلاش وا مى داشت.
فشارهاى روزافزون فرانسویان بر مردم الجزایر و نامردمیهاى صهیونیستها نسبت به مردم فلسطین، حوادث ناگوارى است که از دید نافذ او پنهان نبود و آن فقیه فرزانه را در رنج فرو مى برد و گاهى در برخى از نشریات مقالات مفیدى مى نگاشت وى همچنین در جنگ بین مصر و اسرائیل در سال ۱۹۵۶ م تلگرافى خطاب به شیخ الازهر فرستاد و همدردى خود را با ملت مصر اعلام داشت.
آن استاد، صهیونیسم را خطر بزرگى براى جامعه اسلامى مى دانست و اصولا انحراف سردمداران کشورهاى اسلامى از حق و مسامحه ایشان با دیوسیرتان غرب را عامل بدبختى مسلمانان و ریشه رشد صهیونیستها مى دانست.
آیت الله مظفر با همکارى گروهى از اندیشمندان مسؤولیت شناس، براى مقابله با افکار الحادى، جماعه العلماء را در نجف اشرف پى نهاد تا این نهاد برخاسته از حوزه مبارزه با بى دینى و تهاجم فرهنگى دشمنان را پى گیرد و جلوگیرى از گسترش افکار کمونیسم را رهبرى کند بیانیه هاى منتشره این گروه، گواه بینش و بلند نظرى مؤسسان آن است.
در پى مخالفت امام خمینى (ره) و دیگر مراجع بزرگ ایران با فعالیتهاى ضد اسلامى شاه ایران، علماى نجف همچون آیت الله مظفر با ایشان همصدا شده، از حرکت انقلابى روحانیون حوزه علمیه قم حمایت و پشتیبانى کردند و ضمن صدور چندین اطلاعیه، مخالفت خود را با تصویب لایحه انجمنهاى ایالتى و ولایتى اظهار داشته و انزجار خود را از اقدام ظالمانه رژیم پهلوى در فاجعه خونبار مدرسه فیضیه اعلام کردند.

وفات

آیت الله شیخ محمدرضا مظفر در شانزدهم ماه مبارک رمضان سال ۱۳۸۳ ق (۱۳۴۲ ش)، در سن ۶۲ سالگى وفات نمود. پیکر مطهر او با حضور مراجع بزرگ، علما و مردم تشیع شد و در مقبره خانوادگى واقع در جاده کوفه، در کنار مرقد برادرش شیخ محمد حسن مظفر به خاک سپرده شد.

مطالب از سراسر وب

درباره ادمين

مجید کوهی طراح سایت و دانش آموخته مهندسی تکنولوژی جوشکاری است. وی از بحث و مطالعه در مورد فناوری و فلسفه لذت می‌برد، به سبک زندگی اسلامی علاقه دارد و اوقات فراغتش را با کیهان شناسی، طراحی مدارهای الکترونیکی و زمین شناسی می‌گذراند.
تعداد مقالات: 1275 مقاله تا کنون.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *